بررسی دلایل اصلی کندی فتوشاپ و راهکارهای ادوبی برای افزایش سرعت، تنظیم بهینه رم، اسکرچ دیسک، شتاب‌دهنده گرافیکی و مدیریت کش در پروژه‌های گرافیکی.
هنگام اجرای پروژه‌های طراحی در نرمافزار فتوشاپ، افت سرعت و تاخیر در اجرای دستورها یکی از چالش‌های همیشگی طراحان است. بسیاری از کاربران هنگام مواجهه با این مشکل به دنبال یک راه‌حل جادویی و آنی می‌گردند؛ اما شرکت ادوبی در راهنمای بهینه‌سازی عملکرد فتوشاپ تأکید میکند که پیکربندی هر رایانه، مشخصات سخت‌افزاری و نوع اسناد با یکدیگر متفاوت هستند و هیچ فرمول یکسانی برای تمام سیستم‌ها وجود ندارد. برای دسترسی به تنظیمات برنامه در سیستمعامل ویندوز به مسیر Edit > Preferences و در سیستمعامل مکینتاش به مسیر Photoshop > Preferences بروید. در ادامه، هفت دلیل اصلی کند شدن فتوشاپ و راهکارهای مستند ادوبی را بررسی می‌کنیم.
دلیل اول: تخصیص نامناسب حافظه رم و سقف مصرف برنامه
حافظه رم (RAM) نخستین منبع پردازشی فتوشاپ است. در سیستمعامل ویندوز از مسیر Edit > Preferences > Performance و در سیستمعامل مکینتاش از مسیر Photoshop > Preferences > Performance به این بخش دسترسی دارید. فتوشاپ به صورت پیشفرض از ۷۰ درصد رم در دسترس سیستم استفاده میکند. شما میتوانید این سهم را در کادر Let Photoshop Use یا با حرکت دادن لغزنده Memory Usage در گام‌های ۵ درصدی تغییر دهید و سپس فتوشاپ را مجدداً راه‌اندازی کنید تا تغییرات اعمال شوند.
توصیه شفاف ادوبی این است که هرگز سهم فتوشاپ را بالاتر از ۸۵ درصد قرار ندهید؛ زیرا این کار منابع حیاتی سیستمعامل و برنامههای پس‌زمینه را مختل کرده و موجب ناپایداری و کندی عمومی کل رایانه میشود. در مواجهه با خطای کمبود حافظه (Out-of-memory)، افزایش سهم برنامه در این بازه مجاز میتواند موثر باشد، اما تخصیص بالاتر از ۸۵ درصد توصیه ادوبی نیست و راهکار پایدار و بلندمدت، افزایش فیزیکی حافظه رم نصب‌شده روی رایانه است.
علاوه بر این، در نسخه ۲۲.۳ (آپریل ۲۰۲۲) گزینه Multithreaded compositing در تنظیمات Performance اضافه شده است که بدون نیاز به بستن و باز کردن برنامه فعال میشود. اگر پس از فعال کردن این ویژگی خطاهای بازترسیم در تصویر مشاهده کردید، کافی است تیک آن را بردارید.
دلیل دوم: فضای ناکافی یا سرعت پایین درایو اسکرچ دیسک
اسکرچ دیسک (Scratch Disk) حافظه مجازی موقت فتوشاپ است و تنظیمات آن در زبانه‌ای مجزا قرار دارد؛ برای دسترسی به آن در ویندوز به مسیر Edit > Preferences > Scratch Disks و در مکینتاش به مسیر Photoshop > Preferences > Scratch Disks بروید. پر بودن یا کند بودن درایو، عملکرد فتوشاپ را به شدت کاهش میدهد؛ بنابراین انتخاب درایو داخلی پرسرعت با فضای خالی کافی اولویت دارد.
اگر به دلیل پر بودن اسکرچ دیسک فتوشاپ اصلاً بالا نیاید، هنگام راه‌اندازی کلیدهای Ctrl+Alt در ویندوز یا Cmd+Option در مکینتاش را نگه دارید تا پیش از لود برنامه، پنجره انتخاب دیسک ظاهر شود و درایو دیگری را انتخاب کنید. ادوبی در راهنمای اسکرچ دیسک وجود حدود ۵۰ گیگابایت فضای خالی در درایو سیستمعامل را صرفاً به عنوان حاشیه کاری مناسب توصیه کرده است، نه به عنوان درمان قطعی و تضمین‌شده تمام مشکلات کندی.
دلیل سوم: تنظیمات ناصحیح یا درایور ناسازگار کارت گرافیک (GPU)
در بخش Graphics Processor Settings در تنظیمات Performance، در صورت شناسایی کارت گرافیک سازگار، نام آن نمایش داده شده و Use Graphics Processor به صورت پیشفرض فعال است. اگر کارت پشتیبانی نشود، این چک‌باکس خاکستری میشود. اگر تیک این گزینه در کارت سازگار خودبه‌خود برداشته شود، نشاندهنده کرش ناشی از درایور یا تداخل پیکربندی است و به معنای لزوم خاموش ماندن همیشگی کارت نیست.
اصلی‌ترین اقدام پیشنهادی ادوبی، بهروزرسانی درایور کارت به جدیدترین نسخه رسمی است. همچنین خاموش کردن Use Graphics Processor صرفاً یک تست عیب‌یابی است، نه تنظیم همیشگی. گزینه Use OpenCL در Advanced Settings را تنها در صورت بروز مشکل در Blur Gallery، فیلتر Smart Sharpen، دستور Select Focus Area یا Image Size با ویژگی Preserve Details خاموش کنید. قابلیت GPU compositing نیز در Advanced Settings تنها هنگام شناسایی کارت فعال است و روی تمام سیستم‌ها در دسترس نیست.
دلیل چهارم و پنجم: افراط در حالات تاریخچه و عدم تعادل سطوح کش
تنظیمات History & Cache در مسیر Preferences > Performance قرار دارد. حالات تاریخچه (History States) به صورت پیشفرض ۵۰ مرحله است و حداکثر تا ۱۰۰۰ مرحله بالا می‌رود. کاهش این عدد فضای اسکرچ دیسک را حفظ میکند؛ زیرا فیلترهای تمام‌تصویر بسیار بیشتر از یک ضربه قلم‌مو یا لایه تنظیمی فضا مصرف میکنند. ادوبی هیچ عدد مشخصی را به عنوان تنها گزینه درست معرفی نمیکند.
سطوح کش (Cache Levels) از ۱ تا ۸ با پیشفرض ۴ متغیر است و سه حالت پیشفرض Web/UI Design، Default/Photos و Huge Pixel Dimensions دارد. برای فایلهای با بیش از ۵۰ لایه در ابعاد کوچک (حدود یک مگاپیکسل)، تنظیم کش روی سطوح ۱ یا ۲ مناسب است؛ اما برای اسناد بزرگ با ابعاد ۵۰ مگاپیکسل یا بیشتر، سطوح بالاتر از ۴ توصیه میشود. انتخاب سطح کش ۱ کش تصویر را کاملاً غیرفعال کرده و ممکن است کیفیت پیش‌نمایش برخی امکانات را کاهش دهد. کاشی‌های بزرگ‌تر پردازش فیلترهای سنگین را سرعت می‌بخشند و کاشی‌های کوچک‌تر به پاسخ‌دهی بهتر ضربات قلم‌مو کمک میکنند.
دلیل ششم: سنگینی ابعاد فایل، عمق رنگ بالا و اسناد باز هم‌زمان
باز بودن هم‌زمان اسناد متعدد موجب مصرف رم و کندی میشود و باید فایلهای اضافی را بست. اسناد ۱۶ و ۳۲ بیتی نسبت به تصاویر ۸ بیتی نیازمند رم، اسکرچ دیسک و زمان پردازش بسیار بیشتری هستند. تبدیل تصویر از طریق Image > Mode > 8 Bits/Channel بخشی از دادههای رنگ را حذف میکند؛ بنابراین همواره پیش از تبدیل یک نسخه ذخیره کنید و نباید تمام فایلها را کورکورانه به ۸ بیت برد.
ابعاد بسیار بزرگ پیکسلی دلیلی رایج برای تاخیر در پردازش است. سقف حجم فایلها در فتوشاپ برای PSD برابر ۲ گیگابایت، TIFF برابر ۴ گیگابایت و PDF برابر ۱۰ گیگابایت است. حداکثر ابعاد بوم کار در فتوشاپ ۳۰۰,۰۰۰ در ۳۰۰,۰۰۰ پیکسل است، به جز صفحات PDF که سقف آن‌ها ۳۰,۰۰۰ در ۳۰,۰۰۰ پیکسل است.
دلیل هفتم: بار پردازشی خط‌کش‌ها، پیش‌نمایش پنل‌ها و افزونه‌ها
خط‌کش‌ها و پوشش‌هایی مثل شبکه (Grid)، اسلایس و Smart Guides با مصرف مداوم منابع بازترسیم، سرعت نقاشی، تبدیل و جابه‌جایی لایه‌ها را کاهش می‌دهند. با برداشتن تیک Rulers در منوی View یا انتخاب View > Show > None آن‌ها را غیرفعال کنید. همچنین بازترسیم تامبنیل‌ها در پنل لایه‌ها (Layers) و کانال‌ها (Channels) با تغییر مسیر Panel menu > Panel Options به تامبنیل کوچک‌تر یا None سبک‌تر میشود. تنظیم Type > Font Preview Size روی None نیز منوی فونت‌ها را سریع‌تر میسازد. همچنین براش‌ها و الگوهای حجیم بلااستفاده را تخلیه کنید.
به عنوان تنظیمات اختیاری در راهنمای ادوبی، بستن پنل Libraries و ری‌استارت فتوشاپ، و برداشتن تیک Enable Generator در Preferences > Plug-ins توصیه شده است. دستور Edit > Purge (برای کلیپبورد، تاریخچه یا All) رم را آزاد میکند؛ اما توجه داشته باشید این دستور غیرقابل بازگشت است و پس از آن باز شدن سند بزرگ بعدی ممکن است کمی بیشتر زمان ببرد. گزینه Export Clipboard نیز در مسیر Preferences > General قرار دارد که در صورت عدم انتقال داده به برنامههای دیگر، بهتر است خاموش شود.
اگر طرح لایه‌بازی را از نگارچی باز کرده‌اید و براش یا جابه‌جایی لایه کند است، همان هفت مورد این راهنما را روی خود سند بسنجید: رم، اسکرچ دیسک، کش، عمق بیت تصویر و پوشش‌هایی مثل Grid و Smart Guides. هیچ‌کدام به‌تنهایی کندی هر فایلی را برطرف نمیکند.
نشانگر Efficiency را با یک درصد رم ثابت یکی ندانید
نشانگر کارایی یا Efficiency در منوی پاپ‌آپ وضعیت در پایین پنجره سند قرار دارد. ثبت عدد ۱۰۰ درصد به این معنی است که تمام دادهها مستقیماً در حافظه رم نگهداری و پردازش می‌شوند. اگر این شاخص به زیر ۱۰۰ درصد برسد، نشان میدهد رم پر شده و فتوشاپ به ناچار از اسکرچ دیسک استفاده میکند که سرعت بسیار کمتری دارد.
اگر عدد Efficiency مداوم به زیر ۹۰ درصد برسد، ادوبی توصیه میکند رم بیشتری به فتوشاپ اختصاص دهید (تا سقف ۸۵ درصد) یا رم فیزیکی سیستم را ارتقا دهید. افت این شاخص هرگز به معنای تنظیم سقف رم روی ارقام بالاتر از ۸۵ نیست؛ زیرا مسدود کردن رم سیستمعامل افت سرعت کل کامپیوتر را در پی خواهد داشت. پایش دقیق نشانگر Efficiency به طراحان کمک میکند محدودیت‌های سخت‌افزاری واقعی را بشناسند و اسناد را به شکلی اصولی مدیریت کنند.